Чон-Капка жазыгындагы таштуу коридордо, жол тик жарташтардын ортосунда слайд сыяктуу өтүп жатканда, саякатчыны кенеттен чоң бетон дубал кездешет. Бирок, инженериядан көбүрөөк таң калтырган нерсе - анын бетине жазылган искусство. Бул жерде, тоо шамалынын жана көп жылдык убакыттын калдыктарынын ортосунда, Борбордук Азиядагы эң уникалдуу монументалдык ансамблдердин бири жайгашкан. Бул - 1975–1983-жылдары түзүлгөн Киров суу сактагычынын скульптуралык комплекси. Таштан жазылган летопись, тоолорго эмес, инфраструктуранын өзүнө чегилген.

Атактуу скульпторлордун тобу - Виктор Арнольдович Шестопал, Теодор Теодорович Герцен жана Виктор Павлович Димов - бетон дубалында масштабдуу бетон горельефин жараткан, ал түздөн-түз курулуштун монолитине куюлган. Аларга милдет берилген - плотинаны жөн гана кооздоо эмес, эмгек эрдигинин символу боло турган сюжеттик композиция түзүү, анын аркасында суу сактагычы пайда болуп, Талас өрөөнүндөгү жашоо өзгөрдү. Сүрөтчүлөрдү чоң курулуштар доору шыктандырып турган: эмгекке, жаратууга, элдин энергиясына болгон ишеними. Ошентип, республикадагы монументалдык искусствонун эң масштабдуу чыгармаларынын бири пайда болду.

Комплексинин негизги бөлүгү - дубалдын узундуктагы тематикалык горельефи. Ал келечектеги муундарга тарыхты айтып жаткандай: кадрдан кадрга, фигурадан фигурага. Композиция салтанаттуу аял фигурасы менен башталат - жаратууну, плодородиени жана эмгекти символдоштурган өлкөнүн символикалык образын. Андан ары сюжет өнүгөт: чабандар кесиптик атрибуттар менен, куруучулар инструменттер менен, шахтерлор жана өтүүчүлөр, эмгектеринен жыйынтыктарын кармап турган дыйкандар. Ар бир фигура динамикада берилген: кимдир бирөө трос тартууда, кимдир бирөө киркени көтөрүп жатат, кимдир бирөө жерге башын ийип турат. Бетон денелери «жүрүп» жаткандай, - бул ракурстардын так берилиши - станковая скульптура үчүн да кыйын, монументалдыкты айтпаганда. Күндүн батышында рельеф көлөмгө толуп, көлөкөлөр мускулатураны, кийимдин бүктөлөрүн жана кыймылдардын чыңалуусун баса белгилейт. Скульптура жанданып жаткандай - жана дагы бир аз болсо, каарманар дубалдан чыгып кетет сыяктуу.

Ансамблдин апофеозу - плотинанын каршы тарабында жайгашкан чоң Лениндин портрети. Анын бийиктиги беш кабаттуу үйгө тең. Башы таштан чегилгендей - катаал, алысты карап турат, талааларга карай. Совет доорунда бул бийлик жана идеологиянын символикалык образы болгон, бирок бүгүнкү күндө ал биринчи кезекте, доордун искусство тилинин күчтүү үлгүсү катары кабыл алынат. Бетон гиганты чоң аралыкта көрүнөт - ал «жазыктын коргоочусу» сыяктуу турат. Скульптура таң калыштуу түрдө пейзаж менен биригет: рельефтин жарташы жүздүн катаал сызыктарын улантып, аны табигый чөйрөнүн бөлүгү кылат. Сүрөтчүлөрдүн топунун негизги артыкчылыктарынын бири - мейкиндик менен иштөө жөндөмдүүлүгү. Алар өз иштерин ушундай жазышкан, андыктан ансамбль чет элдиктей көрүнбөйт. Оор аралыкта рельеф плотинанын дубалы менен биригет, бирок жакындан ал пластиканын байлыгын, жогорку детализацияны жана пропорциянын тактыгын ачат. Бул искусство жөн гана карап турууга эмес - бирок кыймылга да арналган: саякатчы аны композициянын жээгинен өтүп бара жатканда кабыл алат.

Киров суу сактагычынын плотинасындагы монументалдык комплекс - жөн гана өткөндүн бир бөлүгү эмес. Бул: советтик модернизмдин сейрек эстелиги, инфраструктуралык архитектурадагы уникалдуу монументалдык скульптуранын үлгүсү, Талас облусунун маанилүү маданий чекити, фотогендик жана дээрлик унутулуп калган, баштапкы түрүндө сакталган жер. Саякатчылар бул жерге «чоң стиль» атмосферасын издеп келишет, изилдөөчүлөр - уникалдуу пластика элементтерин, фотографтар - бетон менен тоолордун контрастын, ал эми тарых сүйүүчүлөр - доордун издерин издеп келишет. Көрүү үчүн эң жакшы убакыт - таңкы жана кечки сааттар, күн горельефтин бетине терең көлөкөлөрдү жаратып, фигуралардын экспрессивдүүлүгүн баса белгилейт.